Ile może kosztować pożyczka, czyli ustawa antylichwiarska
Pożyczka może kosztować znacznie więcej niż sama kwota, którą otrzymujesz na konto. Na całkowity koszt finansowania składają się między innymi odsetki, prowizje, opłaty oraz inne koszty przewidziane w umowie. Aby ograniczyć nadmierne koszty kredytów konsumenckich, ustawodawca wprowadził przepisy określające maksymalny poziom kosztów, które mogą zostać pobrane od konsumenta.
Właśnie dlatego przy wyborze pożyczki warto znać pojęcia takie jak koszty pozaodsetkowe, odsetki maksymalne, RRSO oraz całkowity koszt kredytu. Sama wysokość oprocentowania nie wystarcza do oceny, ile rzeczywiście trzeba będzie oddać pożyczkodawcy.
Sprawdź, czym jest tak zwana ustawa antylichwiarska, jakie ograniczenia dotyczą kosztów pożyczki, jak oblicza się maksymalne koszty pozaodsetkowe i na co zwrócić uwagę przed podpisaniem umowy.
Czym jest ustawa antylichwiarska?
Określenie „ustawa antylichwiarska” jest potocznym określeniem przepisów, których celem jest ograniczenie nadmiernych kosztów finansowania oraz ochrona konsumentów przed nieuczciwymi praktykami na rynku pożyczek.
W przypadku kredytów konsumenckich szczególne znaczenie mają przepisy ustawy o kredycie konsumenckim dotyczące między innymi maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu. Obowiązujące przepisy określają sposób wyliczenia limitu oraz dodatkowy maksymalny poziom tych kosztów.
Oznacza to, że pożyczkodawca nie może dowolnie ustalić wysokości prowizji, opłat czy innych kosztów pozaodsetkowych, jeżeli dana umowa podlega ograniczeniom przewidzianym w ustawie.
Warto jednak pamiętać, że przepisy zmieniały się na przestrzeni lat. Dlatego informacje dotyczące limitów obowiązujących w starych artykułach internetowych mogą być nieaktualne.
Ile naprawdę może kosztować pożyczka?
Odpowiedź zależy od kilku czynników: wysokości pożyczki, okresu spłaty, oprocentowania oraz dodatkowych opłat przewidzianych w umowie.
Całkowity koszt finansowania może obejmować między innymi:
- odsetki,
- prowizję za udzielenie pożyczki,
- opłaty przygotowawcze,
- opłaty administracyjne,
- koszty dodatkowych usług,
- koszty ubezpieczenia, jeżeli jest ono związane z finansowaniem,
- inne koszty określone w umowie.
Dlatego dwie pożyczki o identycznej kwocie i takim samym oprocentowaniu mogą mieć różny całkowity koszt. Różnica może wynikać z wysokości prowizji lub innych opłat.
Przy porównywaniu ofert nie warto więc kierować się wyłącznie hasłem „niskie oprocentowanie”. Znacznie ważniejsze jest sprawdzenie RRSO oraz całkowitej kwoty do zapłaty.
Odsetki a koszty pozaodsetkowe
Jednym z najważniejszych elementów ustawy jest rozróżnienie odsetek oraz kosztów pozaodsetkowych.
Odsetki są wynagrodzeniem za korzystanie z pożyczonego kapitału. Ich wysokość podlega odrębnym ograniczeniom wynikającym między innymi z przepisów Kodeksu cywilnego.
Koszty pozaodsetkowe obejmują natomiast inne koszty związane z kredytem, z wyłączeniem odsetek. Mogą to być między innymi prowizje, opłaty czy określone koszty usług dodatkowych.
W praktyce oznacza to, że pożyczkodawca musi uwzględniać ograniczenia dotyczące obu grup kosztów. Nie można więc obejść limitu kosztów poprzez proste przeniesienie wysokiej opłaty z oprocentowania do prowizji lub innego kosztu.
Czym są koszty pozaodsetkowe?
Pozaodsetkowe koszty kredytu to wszystkie koszty, które konsument ponosi w związku z umową kredytu konsumenckiego, z wyłączeniem odsetek.
W praktyce mogą obejmować między innymi:
- prowizję za udzielenie kredytu,
- opłatę przygotowawczą,
- opłaty związane z obsługą kredytu,
- koszty określonych usług dodatkowych,
- inne opłaty wynikające z umowy.
Ustawa o kredycie konsumenckim określa maksymalną wysokość takich kosztów. Jeżeli wynikające z umowy koszty przekraczają ustawowy limit, w części przekraczającej ten limit nie są należne konsumentowi.
Jaki jest maksymalny limit kosztów pozaodsetkowych?
Obecnie maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu dla kredytów konsumenckich, których okres spłaty wynosi co najmniej 30 dni, określa ustawowy wzór:
MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)
gdzie:
- MPKK – maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu,
- K – całkowita kwota kredytu,
- n – okres spłaty wyrażony w dniach,
- R – liczba dni w roku.
Jednocześnie pozaodsetkowe koszty kredytu nie mogą być wyższe niż 45% całkowitej kwoty kredytu. Oznacza to, że nawet jeżeli wyliczenie ze wzoru dałoby wyższą wartość, obowiązuje dodatkowe ograniczenie do 45% kwoty kredytu.
To ważna zmiana względem starszych wersji przepisów. Dlatego przy aktualizowaniu archiwalnych artykułów o ustawie antylichwiarskiej trzeba zwracać uwagę na datę obowiązywania poszczególnych regulacji.
Jak obliczyć maksymalne koszty pozaodsetkowe?
Do obliczenia limitu potrzebne są trzy podstawowe informacje: kwota kredytu, liczba dni okresu spłaty oraz liczba dni w roku.
Dla zobowiązania spłacanego przez co najmniej 30 dni stosuje się wzór:
MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)
Następnie trzeba sprawdzić, czy otrzymana wartość nie przekracza 45% całkowitej kwoty kredytu. Jeżeli przekracza, zastosowanie ma niższy limit wynikający z ograniczenia procentowego.
W praktyce oznacza to, że wraz z wydłużeniem okresu kredytowania zmienia się maksymalna wartość części kosztów pozaodsetkowych wynikająca z ustawowego wzoru, ale jednocześnie działa górny limit 45%.
Pożyczka z okresem spłaty krótszym niż 30 dni
Dla kredytów konsumenckich z okresem spłaty krótszym niż 30 dni obowiązuje odrębny sposób obliczania maksymalnych kosztów pozaodsetkowych.
W takim przypadku maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu wynosi:
MPKK = K × 5%
Oznacza to, że przy krótkoterminowych zobowiązaniach ustawodawca zastosował prostszy limit oparty bezpośrednio na całkowitej kwocie kredytu.
Przed podpisaniem umowy warto więc zwrócić uwagę nie tylko na kwotę finansowania, ale również na okres, na jaki pieniądze są pożyczane.
Przykład wyliczenia maksymalnych kosztów
Załóżmy, że konsument otrzymuje 5000 zł kredytu konsumenckiego z okresem spłaty wynoszącym 12 miesięcy. Aby ustalić maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów, należy zastosować ustawowy wzór, a następnie sprawdzić limit 45% całkowitej kwoty kredytu.
45% z 5000 zł wynosi 2250 zł. Jest to więc górna granica wynikająca z limitu procentowego dla pozaodsetkowych kosztów przy takiej kwocie kredytu.
Nie oznacza to jednak, że całkowity koszt kredytu może wynieść maksymalnie 2250 zł. Limit 45% dotyczy pozaodsetkowych kosztów kredytu, a odsetki podlegają odrębnym ograniczeniom. Dlatego całkowitą kwotę do zapłaty trzeba wyliczać na podstawie wszystkich elementów konkretnej oferty.
Kolejna pożyczka i refinansowanie zadłużenia
Przepisy przewidują również szczególne zasady dotyczące sytuacji, w której konsument otrzymuje kolejne kredyty, zanim w pełni spłaci wcześniejsze zobowiązanie.
Jeżeli kredytodawca lub podmiot z nim powiązany udziela konsumentowi kolejnych kredytów w okresie 120 dni od wypłaty pierwszego kredytu, przy ustalaniu limitu kosztów uwzględnia się pierwszą całkowitą kwotę kredytu, a pozaodsetkowe koszty obejmują koszty wszystkich kredytów udzielonych w tym okresie.
Takie rozwiązanie ma znaczenie przy ofertach, w których jedno zobowiązanie jest zastępowane kolejnym. Nie powinno być więc możliwe proste obchodzenie ustawowego limitu poprzez wielokrotne zaciąganie kolejnych produktów w krótkim czasie.
Odroczenie terminu spłaty a koszty pożyczki
Osobne zasady dotyczą odroczenia spłaty zadłużenia. Jeżeli odroczenie następuje w okresie 120 dni od dnia wypłaty kredytu, przy obliczaniu maksymalnych kosztów uwzględnia się określone koszty i opłaty związane z tym odroczeniem.
Oznacza to, że samo formalne przesunięcie terminu spłaty nie powinno być traktowane jako sposób na całkowite pominięcie ustawowych ograniczeń kosztów.
Przedłużenie terminu spłaty może być dla konsumenta kosztowne, dlatego przed zaakceptowaniem takiego rozwiązania warto sprawdzić, jak zmieni się całkowita kwota do zapłaty.
RRSO a całkowity koszt pożyczki
RRSO, czyli rzeczywista roczna stopa oprocentowania, jest jednym z najważniejszych parametrów pozwalających porównywać oferty kredytowe. Uwzględnia nie tylko oprocentowanie nominalne, ale również określone koszty związane z kredytem.
Nie należy jednak traktować RRSO jako jedynej informacji potrzebnej do podjęcia decyzji. Równie ważna jest całkowita kwota do zapłaty, czyli suma kwoty kredytu oraz całkowitego kosztu kredytu.
Przy porównywaniu dwóch ofert warto więc zestawić:
- kwotę otrzymywaną przez klienta,
- okres spłaty,
- wysokość rat,
- oprocentowanie,
- RRSO,
- prowizje i pozostałe opłaty,
- całkowity koszt kredytu,
- całkowitą kwotę do zapłaty.
Na co zwrócić uwagę w umowie?
Przed podpisaniem umowy pożyczkowej warto dokładnie przeczytać wszystkie informacje dotyczące kosztów. Nie należy ograniczać się wyłącznie do reklamy lub wysokości miesięcznej raty.
Sprawdź przede wszystkim:
- całkowitą kwotę kredytu,
- całkowity koszt kredytu,
- całkowitą kwotę do zapłaty,
- RRSO,
- wysokość oprocentowania,
- prowizję,
- opłaty dodatkowe,
- koszt ewentualnych usług dodatkowych,
- termin i sposób spłaty,
- koszty związane z opóźnieniem w spłacie.
Warto również sprawdzić, czy oferta nie przewiduje dodatkowych produktów lub usług, które zwiększają całkowity koszt finansowania.
Czym różni się wysoki koszt pożyczki od lichwy?
Wysoki koszt finansowania nie oznacza automatycznie, że dana umowa jest lichwą. Istotne znaczenie mają przepisy określające maksymalne odsetki oraz maksymalne koszty pozaodsetkowe, a także zasady ochrony konsumenta.
Jeżeli masz wątpliwości dotyczące konkretnej umowy, warto przeanalizować jej wszystkie koszty i warunki, zamiast oceniać ją wyłącznie na podstawie reklamy lub samego oprocentowania.
Szczególną ostrożność należy zachować przy ofertach, w których bardzo niska rata lub niskie oprocentowanie prezentowane w reklamie nie pokazują pełnego kosztu finansowania.
Podsumowanie
Ustawa antylichwiarska ma ograniczać możliwość naliczania nadmiernych kosztów kredytów konsumenckich. Obowiązujące przepisy określają między innymi maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu, a także sposób ich wyliczania.
Dla kredytów z okresem spłaty co najmniej 30 dni maksymalne koszty pozaodsetkowe są obliczane według ustawowego wzoru, przy czym nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu. Dla kredytów z okresem spłaty krótszym niż 30 dni obowiązuje limit 5% całkowitej kwoty kredytu.
Przy wyborze pożyczki warto jednak patrzeć szerzej. Oprócz ustawowych limitów znaczenie mają oprocentowanie, prowizje, RRSO, okres spłaty oraz całkowita kwota do zapłaty.
Najlepszym sposobem na ocenę oferty jest dokładne przeanalizowanie wszystkich kosztów przed podpisaniem umowy. Dzięki temu można uniknąć sytuacji, w której pozornie tania pożyczka okazuje się znacznie droższa po uwzględnieniu wszystkich opłat.
Najczęściej zadawane pytania
Ile maksymalnie może kosztować pożyczka?
Maksymalny koszt zależy od rodzaju finansowania, kwoty oraz okresu spłaty. W przypadku kredytu konsumenckiego przepisy określają między innymi maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów. Dla kredytów z okresem spłaty co najmniej 30 dni obowiązuje wzór ustawowy oraz limit 45% całkowitej kwoty kredytu.
Czym jest ustawa antylichwiarska?
To potoczne określenie przepisów ograniczających nadmierne koszty finansowania i chroniących konsumentów przed nieuczciwymi praktykami. W przypadku kredytów konsumenckich szczególne znaczenie mają regulacje dotyczące maksymalnych odsetek i kosztów pozaodsetkowych.
Co to są koszty pozaodsetkowe?
Są to koszty związane z kredytem inne niż odsetki. Mogą obejmować między innymi prowizje, opłaty i określone koszty usług dodatkowych. Ustawa określa maksymalny poziom takich kosztów.
Ile wynoszą maksymalne koszty pozaodsetkowe?
Dla kredytu konsumenckiego z okresem spłaty co najmniej 30 dni maksymalne koszty oblicza się według wzoru MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%), ale nie mogą one przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu.
Jakie są maksymalne koszty pożyczki na mniej niż 30 dni?
Dla kredytu konsumenckiego z okresem spłaty krótszym niż 30 dni maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu wynosi 5% całkowitej kwoty kredytu.
Czy limit 45% obejmuje odsetki?
Nie. Limit 45% dotyczy maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu. Odsetki podlegają odrębnym ograniczeniom. Dlatego całkowitego kosztu kredytu nie należy utożsamiać z limitem 45%.
Czy prowizja wlicza się do kosztów pozaodsetkowych?
Tak. Prowizja jest przykładem kosztu pozaodsetkowego i powinna być uwzględniana przy analizowaniu limitu kosztów przewidzianego dla kredytu konsumenckiego.
Czy ubezpieczenie pożyczki wlicza się do kosztów?
Koszty dodatkowych usług mogą wpływać na całkowity koszt finansowania, a sposób ich uwzględnienia zależy od charakteru konkretnej usługi i umowy. Przed podpisaniem dokumentów należy sprawdzić, czy ubezpieczenie jest obowiązkowe oraz ile faktycznie kosztuje.
Czy pożyczkodawca może pobrać więcej niż wynosi ustawowy limit?
W zakresie objętym ustawowymi limitami koszty przekraczające maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu nie są należne konsumentowi. Warto jednak dokładnie sprawdzić, czy dana umowa podlega konkretnym regulacjom i jaki sposób wyliczenia limitu ma zastosowanie.
Czy przedłużenie terminu spłaty może zwiększyć koszt pożyczki?
Tak. Odroczenie lub przedłużenie terminu spłaty może wiązać się z dodatkowymi kosztami. Przepisy określają zasady uwzględniania takich kosztów w przypadku odroczenia spłaty w okresie 120 dni od wypłaty kredytu.
Czy można ominąć limit kosztów, biorąc kolejną pożyczkę?
Przepisy przewidują szczególne zasady dotyczące kolejnych kredytów udzielanych w okresie 120 dni od wypłaty pierwszego kredytu przez tego samego kredytodawcę lub podmiot z nim powiązany. Przy ustalaniu limitu uwzględnia się odpowiednio pierwszą kwotę kredytu oraz koszty kolejnych kredytów.
Co jest ważniejsze: oprocentowanie czy RRSO?
Nie należy analizować tylko jednego parametru. Oprocentowanie pokazuje koszt odsetek, natomiast RRSO uwzględnia szerszy zakres kosztów związanych z kredytem. Przy podejmowaniu decyzji warto dodatkowo sprawdzić całkowitą kwotę do zapłaty.
Jak sprawdzić, ile naprawdę oddam pożyczkodawcy?
Najprościej sprawdzić w umowie lub formularzu informacyjnym całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta. Jest to suma całkowitej kwoty kredytu oraz całkowitego kosztu kredytu. Warto również sprawdzić RRSO i szczegółowe zestawienie wszystkich opłat.
O autorze
I-Pożyczka — serwis poświęcony tematyce kredytów, pożyczek i finansów osobistych. Publikowane materiały mają charakter informacyjny i pomagają lepiej zrozumieć koszty produktów finansowych oraz prawa konsumenta.
W skrócie
Ustawa antylichwiarska ogranicza koszty kredytów konsumenckich, w tym maksymalną wysokość kosztów pozaodsetkowych. Dla kredytów z okresem spłaty co najmniej 30 dni obowiązuje wzór ustawowy, a koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu. Przy okresie krótszym niż 30 dni limit wynosi 5%. Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić nie tylko oprocentowanie, ale również prowizję, RRSO, wszystkie opłaty oraz całkowitą kwotę do zapłaty.